W ramach partnerstwa Erasmus+ „Youth Seeds for a Just Transition” (YouTransition), w okresie od marca 2025 r. do czerwca 2026 r. w sześciu krajach partnerskich – Francji, Włoszech, Polsce, Portugalii, Grecji i Gruzji – przeprowadzono skoordynowaną serię zdecentralizowanych wydarzeń Grassroots.
Inicjatywa zaangażowała łącznie 223 bezpośrednich uczestników młodzieżowych, przekształcając złożone, odgórnie definiowane koncepcje społeczno-ekologiczne w zakorzenione lokalnie dialogi koncentrujące się na regionalnych podatnościach, sprawczości obywatelskiej oraz aktywnym obywatelstwie.
Główną ambicją modelu wydarzeń Grassroots YouTransition było zniwelowanie różnicy pomiędzy abstrakcyjnymi, instytucjonalnymi definicjami „sprawiedliwej transformacji” a codziennymi doświadczeniami młodych Europejczyków.
W ramach całego projektu lokalni partnerzy odrzucili tradycyjne, nadmiernie technokratyczne modele działania, które często zniechęcają młodych interesariuszy lub ograniczają ich udział do symbolicznych konsultacji. Zamiast tego wydarzenia wykorzystywały metody edukacji pozaformalnej oraz wspólnego rozwiązywania problemów, aby osiągnąć trzy wzajemnie powiązane cele systemowe: przełamywanie podziałów pomiędzy perspektywą środowiskową i ekonomiczną, zabezpieczanie przestrzeni dla obywatelskiego rzecznictwa oraz gromadzenie uporządkowanych jakościowych opinii młodzieży, które będą bezpośrednio wykorzystywane w nadchodzącym procesie współprojektowania usług społecznościowych.
Lokalna realizacja tych założeń ujawniła niezwykłą różnorodność formatów, z których każdy został dostosowany do społeczno-ekonomicznych realiów danego terytorium.
We Francji Ligue de l’enseignement Nouvelle-Aquitaine zgromadziła 25 wolontariuszy służby obywatelskiej w Espace jeunes de Marmande na intensywnym jednodniowym wydarzeniu zatytułowanym „Młodzi zaangażowani na rzecz sprawiedliwej transformacji: Działaj tutaj i teraz”. Łącząc wielopoziomową ścianę swobodnej ekspresji z metodą rotacyjnych dyskusji World Café oraz specjalnym warsztatem terytorialnym „Bouge ton territoire!”, francuskie wydarzenie umożliwiło młodzieży bezpośredni kontakt z przedstawicielami departamentalnych instytucji publicznych w celu zmapowania braków w lokalnej infrastrukturze, niedostatecznej dostępności transportu publicznego oraz systemowych barier utrudniających zaangażowanie w regionie Lot-et-Garonne.
Równolegle włoscy partnerzy eksperymentowali z kwestią współodpowiedzialności za przestrzeń miejską oraz kreatywnym planowaniem. AnciLab zorganizował wydarzenie w Centro Culturale Il Pertini w Cinisello Balsamo (Mediolan), angażując 29 młodych uczestników oraz przedstawicieli lokalnych organizacji publicznych i kulturalnych.
Wydarzenie zatytułowane „Zaprojektuj swoją przyszłość!” wykorzystywało bezpośrednie, poziome dzielenie się doświadczeniami przez młodzieżowych ambasadorów, a uczestnicy zostali następnie poproszeni o opracowanie możliwych do wdrożenia strategii komunikacji i współpracy na potrzeby nadchodzącego lokalnego festiwalu letniego.
Dalej na południu, w Apulii, Gmina Lecce we współpracy z Project School wdrożyła dwustopniowy proces angażowania młodzieży w samym sercu regionu. Ich pierwsze wydarzenie w Palazzo Carafa zaangażowało 37 młodych obywateli poprzez wykorzystanie narzędzi do tworzenia map w czasie rzeczywistym, takich jak Mentimeter, oraz interaktywnych macierzy porównawczych, zachęcając uczestników do przeanalizowania swojego aktualnego poziomu wpływu na sprawy publiczne w odniesieniu do wielopoziomowego indeksu uczestnictwa. Następnie, podczas strategicznej sesji w Osteria Gazza Ladra, 45 młodych osób wzięło udział w nagraniu interaktywnego podcastu „Founders alla Spina”, dyskutując o zielonej przedsiębiorczości społecznej z pionierami regionalnych inicjatyw związanych z ponownym zalesianiem terenów rolniczych oraz peryferyjnymi inicjatywami street-artowymi.
Wyraźnie odmienny, lecz równie istotny obszar tematyczny pojawił się w Europie Środkowo-Wschodniej, podkreślając ścisłe powiązania pomiędzy zmianami strukturalnymi a dobrostanem młodzieży.
W Głogowie, w Polsce, Stowarzyszenie CHANCE zorganizowało warsztat zatytułowany „Młodzież bez filtra”. Angażując 23 uczestników oraz lokalne sieci społeczeństwa obywatelskiego, polskie wydarzenie koncentrowało się na zapewnieniu bezpieczeństwa psychologicznego poprzez interaktywne ćwiczenia związane z zajmowaniem stanowiska, takie jak „Cross The Line”, oraz zestaw tematycznych stacji poświęconych różnym wyzwaniom. Uczestnicy aktywnie identyfikowali i analizowali niewidoczne na pierwszy rzut oka presje związane z wypaleniem edukacyjnym, problemami ze zdrowiem psychicznym oraz ograniczonym udziałem młodzieży w procesach decyzyjnych, formułując jednoznaczną wspólną deklarację:
„Młodzi mają głos”
Ten centralny przekaz wzmocnił podejście zakładające, że dobrostan emocjonalny, poczucie przynależności oraz zaufanie do instytucji są niezbędnymi warunkami trwałego zaangażowania obywatelskiego.
Metodologia ta znalazła silne odzwierciedlenie w Lagodekhi w Gruzji, gdzie LEPL Youth Agency zaangażowała 23 młodych uczestników oraz członków lokalnej Młodzieżowej Rady w działania prowadzone w Lagodekhi Media Library. Łącząc dynamiczne ćwiczenia integracyjne oparte na edukacji pozaformalnej z pracą w podgrupach nad diagnozą potrzeb, gruzińskie wydarzenie pozwoliło skutecznie zmapować możliwości międzynarodowego rozwoju oraz sieci współpracy dostępne dla młodzieży z odległych, rolniczych regionów.
W Grecji Learning Seed podjęło próbę przełamania barier geograficznych i komunikacyjnych poprzez wieloetapowe działanie „RE-CITY: Nasze miasto naszymi oczami”. W ramach dwóch następujących po sobie wydarzeń zorganizowanych w siedzibie organizacji w Argos, w których uczestniczyło 20 aktywnie zaangażowanych młodych osób, greccy organizatorzy połączyli pogłębiony dialog z trójwymiarowym warsztatem wykorzystującym modelowanie z gliny, pozwalając uczestnikom fizycznie zobrazować swoje wizje dotyczące zmian w przestrzeni lokalnej, usług publicznych oraz nadziei.
Aby zwiększyć zasięg i wpływ działania, zostało ono uzupełnione o szeroko zakrojoną aktywność upowszechniającą w historycznym budynku pierwszego greckiego parlamentu w Nafplio, zwiększając świadomość na temat projektu wśród kolejnych 40 lokalnych interesariuszy.
Kulminacja koncepcji systemowego angażowania młodzieży miała miejsce w Bradze w Portugalii, gdzie National Federation of Youth Associations (FNAJ) zorganizowała „Futures Under Construction Lab” w kompleksie Espaço Vita. Wykazując się dużą elastycznością instytucjonalną, FNAJ zdecydowała się przełożyć pierwotnie zaplanowaną sesję, aby całkowicie przeprojektować komunikację oraz warstwę wizualną wydarzenia, zapewniając dynamiczną i przyjazną młodzieży formułę, która zgromadziła 21 liderów organizacji młodzieżowych oraz osób pracujących z młodzieżą w samorządach. Aby wprowadzić uczestników w myślenie systemowe, osoby prowadzące przygotowały dynamiczną symulację „Human Triangles”, podczas której każdy uczestnik miał w ciszy wybrać dwie osoby spośród pozostałych uczestników i utrzymywać równą odległość od obu wybranych osób podczas poruszania się po sali. Ponieważ każda osoba reagowała na niewidoczne i nieustannie zmieniające się czynniki, nawet niewielka zmiana pozycji jednej osoby powodowała kaskadę kolejnych zmian w całej grupie. To bezpośrednie doświadczenie pokazało młodzieży, że wyzwań społecznych nie można analizować w oderwaniu od siebie. Następnie uczestnicy wykorzystali wspólne narzędzie typu canvas, aby prześledzić, w jaki sposób hiperindywidualizm, brak możliwości rozwoju zawodowego, niska produktywność gospodarcza oraz niski poziom kompetencji cyfrowych wzajemnie się wzmacniają, przyczyniając się do kryzysów społecznych i degradacji środowiska.
Analiza wpływu wydarzeń na poziomie europejskim pozwala wskazać kilka wspólnych wniosków tematycznych.
Po pierwsze, młodzi Europejczycy wyraźnie odrzucają liniowe rozumienie transformacji ekologicznej, podkreślając, że działania na rzecz środowiska nie mogą być oddzielane od sprawiedliwości społecznej, równości regionalnej oraz demokratycznego włączenia obywateli.
Po drugie, indywidualizm oraz dystans pomiędzy młodzieżą a instytucjami zostały wskazane jako najważniejsze bariery dla wspólnego działania, co wskazuje na kluby młodzieżowe i przestrzenie wspólnotowe jako istotne miejsca odbudowy zaufania społecznego.
Wreszcie, mechanizmy ewaluacyjne zastosowane we wszystkich krajach wykazały wyjątkowo wysoki poziom satysfakcji; włoskie wydarzenie w Cinisello Balsamo uzyskało średnią ocenę 4,71 na 5, przy czym 88% uczestników zadeklarowało chęć stałego udziału w przyszłych sieciach współpracy, podczas gdy wydarzenie w Gruzji osiągnęło maksymalną ocenę jakości wynoszącą 5 punktów.
Zakończenie zdecentralizowanych wydarzeń Grassroots oznacza zamknięcie pierwszej fazy diagnostycznej Pakietu Roboczego 2. Wiedza lokalna, definicje wypracowane przez młodzież oraz sieci oparte na zaufaniu, zbudowane w ciągu tych miesięcy, są obecnie automatycznie wykorzystywane w kolejnych etapach cyklu projektowego.
Partnerzy przechodzą obecnie od etapu definiowania problemów do etapu tworzenia prototypów rozwiązań poprzez regionalne Hackathony oraz Youth Public Innovation Labs, w ramach których uczestnicy będą wykorzystywać narzędzia „Transition Design” do tworzenia fizycznych modeli usług publicznych.
Aby zapewnić trwałość rezultatów, lokalne narzędzia, strategie i studia przypadków są systematycznie opracowywane i przekształcane w zdalne zasoby edukacyjne dostępne za pośrednictwem platformy cyfrowej AnciFAD, zapewniając, że nasiona zasiane podczas tych lokalnych laboratoriów Grassroots będą przez kolejne lata nadal wzmacniać organizacje młodzieżowe oraz osoby działające na rzecz zmian społecznych w całej Europie.
